Alzheimer | Alzheimer Nedenleri | Alzheimer Belirtileri

DİĞER HASTALIKLARA BAK


Alzheimer :

Alzheimer; beynin, öncelikle hafıza olmak üzere, tüm bilişsel fonksiyonlarında ilerleyici kayba neden olan ve mikroskopik olarak beyinde anormal protein depolanmasıyla karakterize bir hastalığıdır. Alzheimer Hastalığı demansın (bunamanın) en sık nedeni olup geri dönüşü olmayan ilerleyici bir hastalıktır.

Zaman içinde hastaların bellek kapasitelerinde azalmalar olur ve mantıklı düşünme, öğrenme ve iletişim kurabilme yetenekleri bozulur. Kişilik değişiklikleri ve diğer psikolojik sorunlar eşlik edebilir. Hastalık beynin temel yapıtaşı olan nöron adı verilen beyin hücrelerini, özellikle bellekle ilgili ana alanları daha fazla etkileyerek belirtilerin oluşmasına sebep olur.

Alzheimer, genellikle unutkanlıkla ortaya çıkan, hastada hafıza, konuşma gibi durumlarda sorunlar yaşanmasına sebep olup, günlük yaşamın gerektirdiklerini uygulayamama gibi problemlere yol açan bir rahatsızlıktır. Beynin fonksiyonlarında bozukluk vardır. Hastanın düşünmesinde sorun ortaya çıkar. Alzheimer, önemsenmesi gereken ciddi bir hastalıktır.

Bellek ve dikkat yetenekleri açısından kişinin normal yaşlanmasıyla hastalığın erken dönemi arasında bir süreklilik var olduğu düşünülmektedir. Bu geçiş sürecine hafif kognitif bozukluk denmektedir. Bu durumdaki yaşlıların belleklerinde hafif etkilenme olmakla birlikte henüz içgörü, muhakeme etme ve günlük yaşam aktiviteleri normal olup mesleki aktiviteleri çok hafif etkilenmiş olabilir. Bu bireylerin zamanla zihinsel ve işlevsel yetenekleri diğerlerine göre daha hızlı azalma gösterir. Bu nedenle bu olguların daha sonraki yıllarda Alzheimer Hastalığı’na dönüşebileceği düşünülmektedir. Hastalığın başında bellekle ilgili bölgeler etkilendiği için ilk aşamadan itibaren unutkanlık en belirgin olan bulgudur.

Alzheimer hastalığının adı, 1906 yılında alışılmadık bir akıl hastalığından öldüğü düşünülen bir kadının beyin dokusundaki değişiklikleri betimleyen Dr. Alois Alzheimer'dan gelmektedir. Bu değişiklikler bugün alzheimer hastalığının karakteristik anormal beyin değişiklikleri olarak bilinmektedir.

Alzheimer Hastalığı Teşhisi Nasıl Konur ?

Alzheimer Hastalığı beynin bellekle ilgili yapılarından belki de en önemlisi olan hipokampustan başlayarak beynin korteksinde frontal, temporal ve parietal alanlara da yayılarak konuşma ve anlamayı da içiren lisan yetenekleri, plan yapma, muhakeme etme, işleri sıraya koyma, gibi işlevleri de bozması yanında zaman ve mekan bilgisinde de bozulmalara sebep olarak gerek ev içinde gerekse ev dışındaki çevrede yönelim kaybı olur.

Beyinde duygularımızla ilgili olan alanların hasarlanmasıyla da duygu durumunda bozulmalar, depresyona eğilim, sıkıntı hali, durgunluk, isteksizlik, içe kapanma, bazen sıkıntıdan yerinde duramama gibi ve daha ileri aşamalarda da halüsinasyon ve suçlamalar gibi davranışsal belirtiler ortaya çıkabilir.

Bu belirtilerin ortaya çıkmasında limbik sistem adı verilen içgüdülerimizi, dürtü ve duygularımızı oluşturan alanların hasarlanması yanında belirtilen alanlarda etkili olan bazı nörotransmitter adı verilen hücreler arası iletişimde rol alan maddelerin salgılanmasındaki azalmalar da hastalığın ortaya çıkışında önemli rol oynar. Bu maddelerden en önemlisi olan asetilkolin adı verilen maddenin eksilmesi hafızanın oluşturulması ve bilginin geri çağrılması görevlerinde bozukluklara sebep olur.

Bir yandan hücrelerdeki azalma diğer yandan bahsedilen maddelerin azalması, dikkat, yeni bilgi öğrenme, önceki öğrenilenleri çağrıştırma, mekan ve zamana ait bilgilerde bozukluklarla birlikte gerek mesleki, gerek ev içi işlevlerin bozulmasına sebep olarak hastalığın hafif ve orta evrelerinin oluşumunu sağlar.

Alzheimer kimlerde, ne kadar sıklıkla görülür ?
Alzheimer, her yaşta görülebilir fakat 40 ile 50'li yaşlarda görülme ihtimali artan hastalık en çok 65 yaşın üzerindeki kişilerde görülür. Hem kadın hem de erkekte görülen bu hastalığın, kadınlarda biraz daha fazla görüldüğü saptanmıştır. Yapılan araştırmalar, 65 yaşın üstündeki, ortalama her 15 kişiden birinde bu hastalığın görüldüğünü ortaya koymuştur. 80-85 yaşın üzerindeki, her iki kişiden birinde alzheimer görülmektedir.

Alzheimerın nedenleri nelerdir ve hastalığın seyri nasıl olur ?
Alzheimer hastalığının nedenleri arasında kalıtsal faktörler, beyinde protein birikimi, beyin hücrelerinin programlanandan daha erken ölmesi, sinirsel iletimin bozulması, çeşitli zehirli maddeler yer almaktadır. Yaşla beraber her kişide beyin hücre ölümü olmaktadır ama alzheimer hastalığında bu süreç çok hızlı ve erken olmaktadır. Hücre ölümüyle birlikte beyin yavaş büzüşmeye başlar ve küçülür. Yaş ilerledikçe, alzheimerın görülme ihtimali artar. Fakat hastalığın kesin nedeni henüz bilinmemektedir.

Hastaların sadece yüzde 10’unda ailede alzheimer varlığı tespit edilmiştir. Bu yüzden, bu hastalık sadece tek bir kalıtsal faktöre bağlı değildir. Alzheimer, yavaş ilerleyen ve sinsi bir hastalıktır. Beyindeki sinir hücreleri yok olmaya başlamıştır. Önceleri kısa süreli unutkanlıklar şeklinde ortaya çıkar. Örneğin, hasta bir gün önce ne yaptığını, ne yediğini hatırlayamaz.

Buna karşın hasta geçmişini özellikle de gençliğini şaşırtıcı bir ayrıntıyla anlatabilir. Sıklıkla hasta yakınları " ne unutkanlığı, 40 yıl öncesini cin gibi hatırlıyor " diyerek yanlış bilgi verebilir ama önemli olan yakın döneme ait unutkanlığın olmasıdır.

Hastalık ilerledikçe, kişinin günlük işleri aksamaya başlar. Sorduğu bir şeyi tekrar sorar, yakınlarını tanıyamaz hale gelir. Bu durumda kişinin psikolojisi bozulur. Psikolojisi bozulan hasta, içine kapanık bir hale gelir. Konuşma, yürüme, tuvalete gitme gibi ihtiyaçlarını karşılayamaz ve yatağa mahkum bir yaşam sürmeye başlar. Yani hem fiziksel hem zihinsel problemler vardır.

İlerlemiş alzheimer hastalığı, hastaların ailesi için de bir yüktür. Hastanın bütün bakımı aile tarafından yapılmak zorundadır.

Hastalığın seyri kişiden kişiye farklılıklar gösterir. Bu farklılıklar yaş, ailede benzer hastalığın varlığı, kişilik özellikleri, damarsal hastalıklar, kalp hastalığı ve diabet gibi hastalıkların varlığı, sosyal yaşam aktivitelerinin durumu gibi faktörler hastalığın her bireyde farklı şekilde seyretmesine sebep olur. Ancak hastalığın seyrinde hemen her olguda benzer bulgular var olduğundan hastalığın hangi aşamada olduğuna bu bulgulardan yola çıkarak karar verilebilir.

Hastalığın erken evresindeki erken uyarı bulguları genellikle belirsiz olduğundan herhangi bir sorunun olup olmadığının anlaşılması zor olabilir. Bazı bulgular yakınları tarafından fark edilse bile sosyal ve çevresel faktörlere yorumlanabileceğinden gözden kaçırılmış olabilir. Bu erken dönemdeki olgular ve yakınları bu belirsizlik nedeniyle endişe duymazlar.

Bazı belirtilerin varlığı aileler için önemlidir. Bu belirtiler; aynı soruları tekrarlama, konuşma sırasında cümlenin bazı yerlerinde takılma ve neden bahsettiğini unutma, kelime bulma güçlükleri, soyut düşünmede zorluklar, yakın zamanda olan olayları hatırlayamama, daha önceden bilinen bazı işlerin yapılmasında güçlük çekme, eşyaları her zamanki yeri dışında yerlere koyarak uzun süre arama, belli bir neden olmaksızın sinirlilikler veya aşırı ilgisizlik durumları, araç kullanırken daha önce bir çok kez gittiği yerleri, adresleri bulamama ve zamanı karıştırma gibi belirtilerin varlığı aileleri uyaran belirtiler olmalıdır. Bu durumdaki bireylerde oluşan belirtiler kendisi ve yakınları tarafından yorgunluğa, beslenme bozukluklarına, uykusuzluğa, stres durumlarına atfedilebilir. Bu bireyler bu süreçte hala mevcut mesleki aktivitelerini yapmaya devam edebilir.

Bu durumda olan bireyler eğer mevcut bulguların farkında iseler daha sıkça depresyon belirtilerini gösterebilir. Bu durum da bazen tanıyı güçleştirerek gecikmesine sebep olabilir. Bahsi geçen belirtilerin ilerlemesiyle kişinin kendisi, yakınları hatta iş arkadaşları bazı sorunların olduğunu fark edebilirler. Bu olgular gerek ailenin gerekse kendilerinin vardıkları sonuçlar nedeniyle doktora başvurabilirler, genellikle de bu aşamada doktora başvurulduğu bilinmektedir.

Bu evre artık orta evre olarak bilinir. Bu evrede de önceki bulgulara ilaveten ilaçlarını almayı unutma, daha önce kullandığı eşyanın kullanımında beceriksizlik, yazma okuma ve diğer iletişim yollarında zorluklar, toplum kurallarına uyumsuzluk, gece giderek artan huzursuzluk, yemek yapma, alışveriş işleri, yapacağı işlerin planlanması ve uygulanması gibi durumlarda bozukluklar yanında içe kapanma huzursuzluk, sıkıntı, öfke patlamaları, uyku düzeninde bozulmalar sıkça görülen belirtilerdendir.

Hastalık ilerlerken hastalar duruma ve mevsime uygun giysileri seçmekte zorlanabilir, Başlangıçta sorun olmazken, ilerleyen zamanlarda tek başına banyo yapmakta ve kendi kişisel bakımını yapmakta güçlük çekebilir, ilaçlarını almakta zorlanabilir, hele yalnız yaşayan birisiyse ilaçlarını düzgün olarak alması çok daha karmaşık hale gelebilir. Bunun için değişik stratejiler geliştirilerek ilaç kullanımının maksimum ölçüde doğru olmasına özen gösterilmelidir.

İlerleyen zamanlarda ev güvenliğine ilişkin konular da önem kazanmaktadır. Ütünün, değişik amaçlı ev araçlarının, özellikle elektrikle ve doğal gazla çalışan araçlar gibi ev araçlarının hatta elektrik prizlerinin kontrolü gerekir. Evde yalnız olarak kalan olgularda veya diğer yaşayan bireylerin evde olmadıkları zamanlarda bu sorunlar ciddi sıkıntılara sebep olabilir.

Evden amaçsızca çıkıp geri dönememe durumları ve kaybolmalar hastayı ve yakınlarını oldukça sıkıntıya sokan durumlar olabilir. Tuvalet ihtiyacı ve altına kaçırmalar hem hastayı hem de yakınlarını etkiler, hasta başlangıç zamanlarında bunu ciddi bir stres olarak değerlendirebilir bu durum başlı başına hastanın evden çıkmamasına ve sosyal yaşamının kısıtlanmasına yol açabilir.

Davranışsal olarak kaygı önemli bir durumdur, olgular kendi aileleri, işleri ve hatta yarım kalmış işleri için kendilerini sorumlu hissedebilir ve bunun sonucunda gerginlik, güvensizlik ve farklı şekillerdeki korkuları hissedebilirler. Bazan da ilgisizlik en fazla görülen semptom olabilir, bu durum normalde bir olay karşısında yoğun tepkiler verebilecek kişide tam tersine kayıtsızlık şeklinde ortaya çıkabilir.

Bazen sürekli hareketsiz oturma hatta sadece yatma davranışı, motivasyon kaybı, öfke, sinirlilik sık ağlama nöbetleri, iştah ve uyku düzeni bozuklukları, hastalığın ilerlemesiyle daha belirgin olmaya başlayabilir. Yakınlarının ve bakım verenin peşinden ayrılmama, sürekli ve anlamsız taleplerde bulunma davranışı sık görülür. Yine takıntılı düşünce ve inançlar nedeniyle hastalar hem kendi yaşamını hem ailesinin yaşamını olumsuz etkileyebilirler.

Olmayan şeyleri görmek ve duymak şeklinde ortaya çıkan halüsinasyonlar hastalığın ilerlemesiyle daha fazla kendisini belli edebilir. Eşya saklama hastalığın başından orta evreye kadar sıklıkla görülen bir bulgu olup bazen evde sosyal sorunlara yol açabilir. Eşyaların olmadık yerlerde saklanması ve bazan da biriktirme davranışı sıkıntıya yol açabilir. Alzheimer hastaları bellek bozukluğu nedeniyle aynı hareketi tekrarladığını ve sorduğunu fark etmeksizin bu davranışını devam ettirebilir.

Yine ev içinde amaçsızca dolaşmalar sık görülen semptomlardan olup anksiyetenin önemli göstegesi olarak kabul edilebilir. Hastalığın ilerlemesiyle uyku düzenindeki bozukluklar aşırı uyku halinden günlerle hiç uyumamaya kadar giden uyku düzeni bozuklukları sık görülen durumlar olup aileyi, bakıcıyı ve hastanın kendisini olumsuz etkileyen bir durum olarak karşımız çıkar.

Tüm bu semptomlarla baş edebilmenin değişik yolları aile bireylerinin hepsinin sabırlı yardımcı, hoşgörülü yaklaşımları, hastanın sosyal çevrenin içinde tutulması ve gerektiğinde doktor kontrolleri ve önerileri ve katkılarıyla daha kolay baş edilebilir duruma gelebilir.

Alzheimer belirtileri nelerdir ?
Alzheimer hastalığının, temel olarak bazı belirtileri bulunmaktadır. Bu belirtilerden bir ya da birkaçının bulunması alzheimer belirtisi olabilir.
Alzheimer hastalığına yakalananlarda görülen başlıca belirtiler şunlardır :

- Unutkanlık : Eşyaların yerleri (gözlük, cüzdan gibi), tanıdığı insanların isimlerini veya yüzlerini, bir işi yapıp yapmadığını unutur. Bunlar günlük hayatın hızlı akışında hepimizin yaşadığı unutkanlıklar gibi gözükmektedir, fakat Alzheimer hastaları eşyalarını uygunsuz yerlere koyarak ya da uygun yerde aramayarak hiç bulamaz. İnsan ve nesne isimlerini hatırlayamaz. Yeni tanıştığı insanları hatırlayamaz, soruları cevaplarını aldığını unutarak tekrar tekrar sorar ya da söylediğini unutarak aynı cümleyi tekrarlar.

- Günlük yaşam aktivitelerini etkileyen hafıza kaybı : Kendine bakım, yemek yeme düzeni ve adabı, tuvalet kontrolü gibi temel becerilerde kayıp olabilir.

- Kazanılmış becerilerin kaybı : Sık sık yemeği ocakta unutuarak yakmak, araba kullanırken tehlike doğuracak beceri kaybı, markette para sütü hesaplayamamak gibi kazanılmış bir takım becerilerin kaybı sadece 'unutkanlık'la açıklanamayabilir. Bunun yanında hasta yeni becerileri öğrenemez hale gelir; örneğin cep telefonu ya da bankamatik kullanmayı öğrnenememe gibi. Bu durumda bir ev hanımı artık yemek yapamaz, bir terzi artık dikiş dikemez hale gelebilir.

- İletişim bozukluğu : Bazen bir tanıdığın adını istenildiği anda hatırlayamayıp bir süre sonra hatırlamak doğal karşılanabilir. Kelime bulmada güçlükler ortaya çıkar; bu insan ismi olabileceği gibi akıcı konuşmasını kesintiye uğratacak şekilde nesne isimlerini bulma da olabilir. Kişi cevabını almış olmasına rağmen sorduğu bir soruyu hem cevabını hem de sorduğunu unutarak tekrar tekrar sorabilir ve ya eskisine kıyasla daha kısıtlı sayıda kelimeyle ve daha zayıf bir gramer yapısıyla kendini ifade eder hele gelebilir. Uzun konuşmaları takip etmekte zorlanabilir.

- Oryantasyon bozuklukları : Haftanın hangi gününde, ayın kaçında olduğunu bilemeyebiliriz fakat sonra takvim bilgilerine uyum sağlarız. Alzheimer hastaları ise yıl, ay ve gün gibi zamansal bilgileri kaybeder. Bu durumda günlük aktüel olayları takip etmekte başarısız hale gelir. Kişi bulunduğu yeri karıştırabilir ya da nerede olduğunu bilemez hale gelebilir. Kişi kendine dair bilgilerde de kayıp yaşayabilir. Örneğin doğum tarihini, yaşını bilemeyebilir.

- Muhakeme güçlüğü : Karşılaştığı herhangi bir durumu mantık çerçevesinde yargılayamayabilir. Karar vermekte güçlük çekebilir.

- Görünenin altında yatanı kavrama (soyut düşünme) güçlüğü : Görünenin altında yatanı kavramamakta güçlük çekebilirler.

- Davranış değişiklikleri : Alzheimer hastaları ani davranış değişiklikleri gösterebilir, bunlar duruma uygunsuz olabilir; nedensiz ani sinirlenmeler gibi. Gördüğü gündüz hayalleri ya da duyduğu sesler nedeniyle korkup ajite davranışlarda bulunabilir.

- Kişilik değişiklikleri : Şüpheci, sinirli, huzursuz ya da tamamen ilgisiz bir kişi haline gelebilir.

Alzheimer tanısı nasıl konur ?
Öncelikle yukarıdaki belirtilerden bazıları kişide varsa gelişmiş bir hastaneye başvurması gerekir. Alzheimer tanısı konulabilmesi için bir çok uzman doktorun muayenesi ve bir çok tetkik yönteminin kullanılması gerekmektedir. Bu sayede fizyolojik, psikolojik ve nörolojik değerlendirmeler yapılır. Radyolojik görüntülemeler, nöropsikolojik testler ve tüm bu tetkik sonuçları ile muayenesini yapacak nörolog birlikte çalışırlar.

Hasta insiyatifini kaybetmiş, kendini ifade edemiyor gözükse de içinde bulunduğu durumdan rahatsız olması doğaldır. Yetersizlik hissiyle duygusal olarak çöküntü yaşayabilir. Hastalığın seyrini ağırlaştırmaması ve hastanın yaşam kalitesini yükseltebilmek açısından kişilik değişiklikleri ve davranış bozuklukları için bu alanda uzman bir psikiyatr (nöropsikiyatr ya da yaşlılık psikiyatristi) tarafından muayene edilmelidir. Kişinin zihinsel fonksiyonlarındaki kayıpları ayrıntılı olarak ortaya koymak ve ayırıcı tanı için nöroloğa yardım etmek üzere alanında uzman bir psikolog tarafından nöropsikolojik değerlendirilmesi yapılmalıdır.

Hastalığın verdiği hasarı saptamak ve ayırıcı tanı için nöroradyolojik görüntüleme tetkikleri nöroloğa yol gösterici olur. Çekilen beyin filmleri ve yapılan laboratuvar tetkikleri ile alzheimer hastalığı diğer hastalıklardan ayırt edilmeye çalışılır. Bu şekilde hastalığın kesin tanısı konur.

Alzheimer tedavisi nasıl yapılır ?
Hastalığın kesin tedavisi yoktur. Günlük yaşam kalitesini düşüren unutkanlık ve ilişkili beceri kayıplarını durdurmayı hedefleyen bir tedavi yaklaşımı izlenir. Yani yapılan tedaviyle, hastalık tamamen ortadan kaldırılamaz.

Öncelikle şunun bilinmesi gerekir; bu hastalığın tedavisinde erken tanı çok önemlidir. Yapılan tedaviyle, hastalığın ilerlemesi yavaşlatılır ve hastalığın semptomları azaltılır. Amaç, hastanın yaşam kalitesini arttırmaktır. Ayrıca, ortaya çıkan psikolojik problemlerle başa çıkabilmek için de çeşitli ilaçlar ( antidepresan gibi ) kullanılır. Fakat bu ilaçlar doktor kontrolünde alınmazsa daha kötü sorunlara yol açabilir.

Hastalığa eşlik eden davranış değişiklikleri, uyku ve yeme düzensizliği gibi problemlerin kontrolünü sağlamak, bu sayede hastayı ve hastalığı daha stabil hale gelmesini sağlamak için psikiyatrik yardım tedaviye eklenmektedir. Hastalığın stabilizasyonunu ve hastanın konforunu sağlamakta önemli katkıları olduğu bilinen düzenli beslenme ve düzenli uyku tedaviye oldukça yardımcıdır.

Alzheimer hastası ve yakınlarının bilmesi gerekenler nelerdir ?
Öncelikle hastanın kendisine, cesaret ve güven duygusunu aşılamak gerekir. Hastaya her zaman yardım edilmeli ve bu yardımın hastaya kabul ettirilmesi gerekir. Hastanın hislerini paylaşmak gerekir. Gerekirse hasta, doktora nasıl bir durumda olduğunu anlatmalı ve bu yönde de tedavi uygulanmalıdır. Yapılacak işler için bir kağıda notlar alınmalıdır. Aynı şey, eşyaların yerini bulmak için de yapılmalıdır. Alzheimer hastalarının araba sürmesi tehlikelidir. Bu yüzden bir kişinin, hastaya eşlik etmesi (şoför olarak) gerekir. Hastanın sağlığına ve beslenmesine dikkat edilmelidir. Hasta hobilerini kısıtlamamalıdır. Önceden yaptıklarını, yapmaya devam etmelidir. Fakat artık çalışmayı bırakması gerekir. Hastalık ilerlemeden, hastanın ilerideki bakım durumu görüşülmelidir. Alzheimer, sadece kişinin kendisine değil, ailesine de maddi ve manevi yük getirdiğinden, bu hastalıkla yaşamaya alışmak ve başedebilmek için destek almak gerekir.


BURADA YAZANLAR BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR , TEŞHİS ve TEDAVİ İÇİN KULLANILAMAZ.
TEŞHİS ve TEDAVİ İÇİN UZMAN DOKTORA BAŞVURULMASI GEREKLİDİR.