Tıbbi Terminoloji

DİĞER BİLGİLERE BAK


TIBBİ TERMİNOLOJİ

Terminoloji Tanım ve Tarihçesi :

Terim sözcüğü değişik bilim sanat ve meslek alanlarında kullanılan, özel kullanım alanı bulmuş uzun bir sürenin birikimi olan özel sözcükleri ifade etmek için kullanılmaktadır. Terminoloji terimlerle uğraşan bilim dalı anlamına gelmektedir. Grekçe kökenlidir. Tıbbi terminolojide tıp terimlerini kendine konu alan bilim dalıdır. Günümüzde gazete, dergi ve televizyon gibi bir çok yerde tıbbi terimleri görmekteyiz. Fakat bunların anlaşılması hatta okunması bile çok zor olmaktadır.

Tıp terimleri Latince ve Grekçeden köken alır hatta Latincedeki Nomenklatür terimi terminoloji ile aynı anlamı ifade etmektedir. Tıp bilimleri içinde terimlerini ilk ortaya koyan bilim dalı anatomi olmuştur. Anatomide geçen terimler için “Nomina Anatomica”, embroyolojide geçen terimler için “Nomina Embryologica”, histolojide geçen terimler için “Nomina Histologica” isimleri kullanılmaktadır. Bilimde gelişmeleri takip edebilmek ve ilerleme sağlayabilmek için ortak bir bilimsel dil gereklidir ve bu ortak dil kilit rol görevi taşımaktadır. Bu bilim dili iletişimden son noktaya gelinceye kadar çok etkilidir. Aynı dili konuştukça kültürel farklılıklar, konuşma farklılıkları ortadan kalkmakta ve aynı amaç için hizmet edilmesi sağlanmaktadır.

Tıp terimleri günümüze gelene kadar bir çok aşamadan geçmiş ve yavaş yavaş şekillenmiştir. İlk ortaya çıkışı eski Mısır dillerinde gözlenmektedir. Daha sonraları Grekçe kelimeler kullanılmıştır, özelliklede M.Ö. 5 - M.S. 3. yüzyıllar arasındaki terimlerin çoğunluğu Grekçe kökenlidir. Roma İmparatorluğu’nun gelişimi ile birlikte tüm tıbbi terimlerin Latince’ye dönüştüğü kabul edilmektedir. Ancak tüm terimler için Latince karşılık bulunamamış, bir kısmı Grekçe devam ederken bir kısmı için de gramer kuralları doğrultusunda değişiklik yapılıp Latinceleştirilmiştir. Artık bilim dili olarak Latince kabul edilmektedir. Bunun en önemli nedeni de yeni kavramlar ve terimler üretmek için çok zengin olanaklara sahip olmasıdır. Latinceden etkilenmiş diller arasında Fransızca, İngilizce, İspanyolca, Almanca ve Portekizce vardır. Türkçede Latince kelimelerden etkilenen bir dildir ve binlerce kelime Latince kökenli olup dilimizde kullanılmaktadır.

Hekim olan bazı bilim adamlarının Tıbbi terminolojinin şekillenmesi ve gelişimindeki katkıları oldukça önemlidir. Günümüzde kullanılan bir çok tıbbi terim Hippocrates zamanından kalmıştır (peritoneum, bronchus bunlara örnektir) aynı dönemde yaşayan bir diğer bilim adamı olan Aristoteles’ten de pancreas, aorta gibi kelimler bu günlere kadar gelmiştir. Bergama doğumlu ünlü bir hekim ve düşünür olan Galenos’da Grekçe’yi kullanmıştır. Ünlü anatomist olarak da anılan Galenos’un hazırladığı temel anatomi ile ilgili terimler hiç değiştirilmeden günümüze kadar kullanım görmüştür.

Türkiye’de 31 yıl tıp öğretimi Fransızca olarak yapılmıştır ve 1929 yılına kadar Arapça, Farsça ve Fransızca sözcükler tıp terimlerine hakim olmuştur. Harf devriminden sonra Latin alfabesi esasına dayanan Türk alfabesi kabul edilmiş ve özelliklede Latince ve Grekçe terimler dilimizde daha aktif olarak kullanılmaya başlanmıştır. Son yıllarda da bilim dilinin ağırlıklı olarak İngilizce olması nedeniyle tıbbi terimler içinde İngilizce kullanımları dikkat çekmektedir. Bilimsel ve teknolojik gelişmelerin son derece hızlı olarak yaşandığı günümüzde bir çok terim dilimize girmektedir. Her yeni giren terimde kullanım açısından karışıklıklara yol açmaktadır. Bu problemlere çözüm bulmak için ortak ve standart terimlerin kullanılması son derece önemlidir. O halde terminolojinin ana amacı nedir? diye düşünecek olursak: herkes tarafından aynı şekilde kullanılan, yazılan, söylenen ve anlaşılan bir dil oluşturmaktır.



Tıbbi Terimlerin Okunuşu ( Latin Alfabesi ve Harflerin Okunuşu ) :

Latince 25 harften oluşan bir alfabe iken Türkçe’de 29 harf bulunmakta ve Türkçe’deki bazı harflerin Latincede karşılığı bulunmamaktadır.


Latincedeki Bazı Harflerin Türkçe Karşılıkları
Harf Harfin Adı
α Alfa
β Beta
ε Epsilon
μ Mikro
χ Kapa
δ Delta
θ Teta
σ Sigma
λ Lambda
ϒ Gama

Latin harflerinin bir kısmı kimyada, farmakolojide, eczacılıkta, biyokimyada kullanılmaktadır. ϒ - amino bütirik asit (GABA) adıyla anılmakta ya da α-adrenerjik, β - adrenerjik reseptörler gibi isimlerde reseptör ismi olarak kullanılmaktadır.

Latince’deki sesli harfler: 6 tane olup bunlar “a , e , i , o , u , y” dir. Bunlardan “y” harfi dilimizden farklı özellik göstererek sesli harfler içinde anılmaktadır. Daha çok i sesine yakın bir şekilde telaffuz edilmektedir.

Latince’de okunuşla ilgili bazı kurallar şunlardır :


c harfi “a,o,u” sesli harflerinden veya sessiz harflerden önce geldiğinde “k” okunur
Kelime Okunuşu Anlamı
Cutis Kutis Deri
Cephal Sephal Baş
Clavicula Klavikula Köprücük kemiği
Sclera Siklera Gözün beyaz kısmı
Circulation Sirkülasyon Dolaşım
Cryo Kıriyo Donmuş, soğuk
Cervix Serviks Boyun

“j” harfi sesli bir harfin önüne gelirse “y” olarak okunur
Kelime Okunuşu Anlamı
Major Mayor Büyük
Juvenile Yuvenil Gençlik, gençlere dair
Jejunum Yeyunum İnce bağırsağın bir kısmı
Epidemiology Epidemiyoloji Sağlıkla ilgili olayları inceleyen bilim dalı

“y” harfi “i” şeklinde,
“i” harfi de “i” şeklinde okunur ( ancak “a,e,o,u” harflerinden önce gelirse “y” şeklinde okunur )
Kelime Okunuşu Anlamı
Hypodermis Hipodermis Derialtı
Hygienic Hijyenik Koruyucu sağlıkla ilgili
Hyperemetic Hiperemetik Aşırı kusma ile ilgili
Splenectomy Siplenektomi Dalağın alınması
Gerontology Gerontoloji Yaşlılık bilimi
Material Materyal Madde
Median Medyan Bir yapıyı iki eşit parçaya bölen
Cyanotic Siyanotik Siyanoze olmuş
Cylic Siklik Belli aralarla tekrar etme

“x” harfi “ks” şeklinde okunur, “th” harfleri de “t” şeklinde okunur
Kelime Okunuşu Anlamı
Oxygen Oksijen Canlıların yaşamı için gerekli gaz
Ex Eks Hayatın kaybedilmesi, ölmek
Excise Eksize Kesip çıkarmak
Thorax Toraks Göğüs kafesi
Theory Teori Kuram
Therapy Terapi Tedavi

“ch harfleri “k” şeklinde okunur.
Kelime Okunuşu Anlamı
Character Karakter Organizmayı diğer yapılardan ayıran özellik
Chlor Klor Yeşil anlamında ön ek
Cholera Kolera Kolera hastalığı
Chronic Kronik Uzun süreli
Bronchus Bronkus Bronş
Chronologic Kronolojik Oluş sırsına göre dizilim gösteren

“th” harfleri “t” şeklinde okunur
Kelime Okunuşu Anlamı
Thyroid Tiroid Boynun ön tarafına yerleşmiş bez
Thrombus Trombus Damar içi pıhtı oluşumu
Thein Tein Çayda bulunan kafein benzeri madde
Thermal Termal Isı ile ilgili

“rh” harfleri “r” şeklinde okunur
Kelime Okunuşu Anlamı
Rhythm Ritim Kalbin belli düzende atış
Rhinorrhagia Rinoraji Burun kanaması
Rhonchus Ronküs Kuru tıkırdar tonda akciğer sesi

“sch” harfleri “ş” şeklinde okunur
Kelime Okunuşu Anlamı
Schistasis Şiştaz Vücudun herhangi bir parçasında ortaya çıkan yarık
Schistosoma Şiştozoma İnsan ve hayvanlarda kanda yaşayan parazit
Schema Şema Şekil
Schizophrenia Şizofreni Bir akıl hastalığı

“ae” harfleri “a” ya da “e” şeklinde okunur
Kelime Okunuşu Anlamı
Aerobic Erobik Oksijenli ortamda yaşayan
Caecum Çekum Kalın bağırsağın başlangıç kısmı
Costae Kosta Kaburgalar
Vertebrea Vertebra Omurlar

“g” harfi “g” ya da “j” şeklinde okunur
Kelime Okunuşu Anlamı
Gastral Gastral Mide ile ilgili
Gel Jel Erimiş maddenin pelte haline gelmiş hali, jel
Gingivitis Jinjivitis Diş eti iltihabı
Glucose Glikoz Vücutta bulunan şeker cinsi
Gynecology Jinekoloji Kadın üreme organlarının hastalıklarını inceleyen bilim dalı

“t” harfi “ia, io, iu” harflerinden önce gelirse “s” şeklinde okunur
Kelime Okunuşu Anlamı
İsolation İzolasyon Ayırma
Tertier Tersiyer Üçüncül
İmmunization İmmünizasyon Bağışıklama

“oe” harfleri “ö” şeklinde okunur
Kelime Okunuşu Anlamı
Oestrogen Östrojen Kadınlık hormonu
Oedema Ödem Vücutta bir yerde su birikmesi

“eu” harfleri “ö” harfi şeklinde okunur
Kelime Okunuşu Anlamı
Eutopic Ötopik Normalde bulunan, dokuda ortaya çıkan
Euthyroid Ötiroid Tiroid bezinin fonksiyonun normal olması
Euthanasia Ötenazi Kolay ve ağrısız ölüm

“au” harfleri “uv” ya da “o” şeklinde okunur
Kelime Okunuşu Anlamı
Autoallergy Otoallerji Vücudun kendi dokularına alerji oluşturması
Autism Otizm İleri derecede içine kapanık otistik
Autopsy Otopsi Ölüm nedenini anlamak için cesedin iç organlarının incelenmesi
Autonomy Otonomi Kendi kendine bağımsız çalışma
Trauma Travma Yaralanma, zedelenme


Tıbbi Terminolojideki Ekler :
Tıbbi Terimlerin Temel Yapıları

- Kök

- Ön Ek

- Son Ek


Tıbbi terimler kendi alanlarına özel olan ve günlük hayatta kullanıldığında anlamanın zor olduğu kelimelerdir. Tıbbi terimleri öğrenmenin en temel yolu kelimeyi köklerine ayırmaktır. Kökle birlikte ön ek, son ek ve kaynaştırma ünlüsü bir kelimede bulunması gereken kısımlardır. Bu kısımlar üzerinden yeni sözcükler üretilebilir. Bu yapı Türkçede bile söz konusudur. Örneğin; kitap/kitaplık gibi, ayakkabı/ayakkabılık gibi. Bu iki kelime arasında anlam açısından çok büyük farklılıklar söz konusudur. Birisinde bir eşyadan diğerinde ise bu eşyanın saklandığı bir yerden bahsedilmektedir.

O halde kök denilince bir kelimeden başka kelimelerin türetilebildiği yalın haline verilen isim anlaşılmaktadır. Hepato: karaciğer anlamına gelmektedir. Sinus: boşluk, kafa kemiklerinde içi dolu boşluklar anlamına gelmektedir. Kökün önüne ilave olan eklere ön ek, sonuna ilave olan eklere ise son ek adı verilmektedir.

Ön Ek : Genelde tek başına kullanılmazlar ve köke anlam katmaya yararlar. Kelimenin başında bulunurlar. Bir adet olurlar. Tanımlayıcı olarak görev alırlar. Örneğin; epi: üzerinde anlamı taşıyan bir ön ektir. Epicondyle (kemiğin üzerinde, ) epicard (kalbin üzerinde) gibi ya da contra: zıt, karşı anlamında bir ön ek iken contraception (gebeliğe karşı, gebeliği önleyici anlamında kullanılmaktadır)


En Fazla Kullanılan Ön Ekler
Ön Ek Anlamı Örnekler
A...... Yokluğu, eksikliği Arefleksia : Reflekslerin alınamaması
Aseptic : Patojen mikroorganizmaların bulunmadığı
Asplenia : Dalağın bulunmaması
Ana...... Yukarı, geri,
yeniden, tekrar
Anabiotic : Canlandırıcı
Anastatic : İyileştirici
Anagenesis : Tırnakta olduğu gibi dokunun yenilenmesi
Ant......
Anti......
Karşıt, zıt, ters yön Antianemic : Kansızlığa karşı
Antibacterial : Bakterilere karşı
Antidiabetic : Diabete karşı
Antishock : Şoku önleyici
Ante...... Ön, önce, önceki Anteroseptal : Septumun önünde (burun septumunun önünde)
Anteorbital : Göz çukurunun önünde
Brady...... Yavaş, seyrek Bradyarrhytmia : Kalbin atım hızının yavaşlaması
Bradyacusia : İşitmenin azalması
Bradycinesia : Haraketlerin anormal yavaşlaması
Ön Ek Anlamı Örnekler
Circum...... Çepeçevre, çevresinde Circumcorneal : Kornea çevresinde (Kornea : Gözün bir
tabakası)
Circumoral : Ağız çevresinde (Oral : Ağız)
Contra...... Karşı, zıt Contraception : Gebeliğe karşı
Contralateral (kontrlateral ) : Karşı tarafla ilgili
Contraindication (kontrendikasyon) : İstenilen tedaviye
karşı olma, engel bulunması
De.....
Des......
Yok olma, yitirme,
kaybetme
Deaktivasyon : Aktivasyonun azalması
Deallergization : Alerjen maddenin azaltılması, yok
edilmesi
Debride : Ölü dokunun uzaklaştırılması, yok edilmesi
Dys...... Zorlu, kusurlu, bozuk Dyscontrol : Kişinin haraketlerini kontrol edememsi
Dysfunction : Bir organın fonksiyonunun bozulması
Dysmetabolism : Bozuk metabolizma
End......
Endo......
İç, içteki, içinde Endocellular : Hücre içinde
Endocrine : İç salgı yapan
Endoskopi : Bir organın veya boşluğun içine girerek incelemek
Endourethal : Uretra içinde
Ön Ek Anlamı Örnekler
Ekstra......
Ekstro......
Dışında, dış, haricinde Ekstracerebral : Beyin dışında
Ekstracellüler : Hücre dışında
Ekstrabuccal : Yanak dışı
Ekstragenital : Üreme organları dışında
Epi...... Üzerinde, yakınında,
takiben
Epidermis : Dermisin üzeri
Epifascial : Faysa üzerinde
Epidural : Duranın üzerinde
Hemi...... Yarı, tek taraflı Hemianopsia : Görme alanının yarısını kaplayan körlük
Hemiatrophy : Vücudun veya herhangi bir organın bir yarısında
görülen atrofi
Hemifacial : Yüzün yarısı ile ilgili
Hyper...... Aşırı, fazla, fazlalığı Hyperacid : Asiditesi fazla
Hyperactivite : Aşırı haraketlilik
Hypercholesterimia : Kolesterol fazlalılığı
Hypo...... Alt, aşağı, az,
azlığı, azalması,
yetersizleşmesi
Hypocholesterimia : Kolesterol azlığı
Hypocalcemia : Kan kalsiyum seviyesinin azlığı
Hypoperistalsis : Mide bağırsak peristaltik haraketlerinin
azalması
Ön Ek Anlamı Örnekler
İnfra......
Altında, aşağısında İnfraumblical : Göbeğin altında
İnfraorbital : Göz çukurunun altında
İnfracostal : Kaburgaların altında
İnter...... Ortasında, arasında İntercostal : Kaburgalar arasında
İntercellular : Hücreler arasında
İntergluteal : İki kalça arasında
İntra...... İçinde, içerisinde İntragastric : Mide içinde
İntraintestinal : Bağırsak içinde
İntradermal : Deri içerisinde
Leuk......
Leuko......
Beyaz, lökosit Leukemia : Lösemi, kan kanseri
Leukoblast : Olgunlaşmamış lökosit
Leukopenia : Lökosit sayısının çok azalması
Macro...... Büyük Macrolabia : Dudakların büyük olması
Macrosomia : Vücudun normalden çok iri olması
Macromastia : Memelerin normalden iri olması
Ön Ek Anlamı Örnekler
Micro...... Küçük Microcephalic : Başın normalden ufak olması
Microcardia : Kalbin normalden ufak olması
Microbrachia : Doğuştan kolların kısa olması
Multi...... Pek fazla, çok fazla,
birden çok
Multifactorial : Birçok faktörün etkisiyle oluşmuş
Multiglandular : Birkaç bezle ilgili
Multiinfection : Birkaç patojen mikroorganizmanın birlikte
yaptığı enfeksiyon
Neo...... Yeni Neogala : Doğumdan sonraki ilk süt, kolostrum
Neomorphism : Evrim sırasında yeni form gelişimi
Peri...... Çevresinde, etrafında Perianal : Anüs çevresinde
Perihepatic : Karaciğer çevresinde
Periumblical : Göbek çevresi
Perivascular : Damar çevresinde
Poly...... Çok sayıda, fazla Polyadenitis : Çok sayıda lenf düğümünün aynı anda
iltihaplanması
Polycystic : Yapısında çok sayıda kist bulunan
Ön Ek Anlamı Örnekler
Post...... Son, sonra, sonunda,
arkası
Postabortal : Düşük sonrası
Postesophageal : Özefagus arkası
Postfebrile : Ateşten sonra
Postoral : Ağız arkası
Postvital : Ölür ölmez, ölümden hemen sonra
Prae......
Pre......
Ön, önce, önleyici Praevia : Önde gelen, önce
Prerenal : Böbrek önü
Prepubertal : Buluğ öncesi
Preoperative : Operasyon (ameliyat) öncesi
Prim......
Primi......
Birinci, ilk Primary : Asıl, ana, birinci
Primigravida : İlk defa gebe kalan kadın
Pro...... Önce, önünde,
öne doğru ilerleyen
Prolapsus : Öne kayma, sarkma
Prodrome : Hastalığın başlayacağını belirten öncü belirti
Prohormone : Hormon öncü maddesi
Prophylaksis : Profilaksi, hastalığı önleme
Pseudo...... Yalancı, taklit, sahte Pseudoarthrosis : Yalancı eklem
Pseudotumor cerebri : Yalancı beyin tümörü
Pseudoparalysis : Yalancı felç
Ön Ek Anlamı Örnekler
Quadri...... Dörtlü, dördüncü Quadriplegic : Dört ekstremitesi (kol ve bacaklar) felçli olan kişi
Quadripara : Daha önce dört doğum yapmış kadın
Re...... Geriye doğru, yeniden Reabsorption : Geri toplama
Reinfection : Yeniden, ikinci enfeksiyon
Relapse : İyileşme dönemini takiben hastalık belirtilerinin
yeniden ortaya çıkması
Retro...... Arkasında Retrocervical : Serviks arkasında
Retroversion : Bir organın tümünün arkaya yönelmesi
Retrosternal : Sternum arkasında bulunan
Semi...... Yarı, yarım Semicoma : Yarı koma
Semicircle : Yarım ay şeklinde
Super...... Normalden fazla, aşırı Supernutrition : Aşırı beslenme
Supernormal : Normalden fazla
Supra...... Yukarısında, üstünde Supralumbar : Bel bölgesinin yukarısına yerleşen
Supraocular : Gözün yukarısına yerleşmiş
Supraumbilical : Göbeğin üstüne yerleşmiş
Ön Ek Anlamı Örnekler
Tachy...... Hızlı, çabuk Tachycardic : Hızlı kalp atışı
Tachypnea : Hızlı solunum
Tetra...... Dört, dörtlü Tetracuspid : Dört kapakçıklı
Tetralogy : Dört belirtinin olduğu hastalık
Tran......
Trans......
Aracılığıyla,
içinden geçerek
Transcutaneous : Deri içinden, deri yoluyla
Transection : Enlemesine kesit
Tri...... Üç, üçlü Trimester : Üç aylık süre
Trigastric : Üç karna sahip
Uni...... Tek Unilobar : Tek loblu
Uninuclear : Tek hücreli
Uniarticular : Tek ekleme ait
Kseno...... Yabancı Ksenograft : Farklı türlerdeki canlılar arasında yapılan doku nakli
Ksenophia : Yabancılardan aşırı korkma

Son Ek : Terimlerin sonuna eklenir. Sözcüklerin tipini belirlemekte önemli rol alırlar. Sözcüklerin“kullanım amacını” belirtir. Terimlerde bir adet son ek bulunur. Kökenleri de ön eklerde olduğu gibiGrekçe ya da Latince kökenlidir. Örnek verecek olursak diabetes kelimesinde es son eki hastalık, semptom anlamına gelmektedir ve bu da şeker hastalığı anlamındadır.


En Fazla Kullanılan Son Ekler
Son Ek Anlamı Örnekler
......algia Ağrı ile ilgili durum
belirtir
Cephalalgia : Baş ağrısı
Gastroenteroalgia : Mide ve bağırsakla ilgili ağrı
......asis Paraziterin bulaşması
yada bazı benzeşmeler
Giardiasis : Giardia adlı enfeksiyonun bulaşması
Urolithiasis : Boşaltım sisteminde taş oluşumu
......ia
......ria
Kapsam, yaygınlık Bulimia : Aşırı yemek yeme
İnsomnia : Uykusuzluk
......inum İlaç ya da kimyasal
madde isimlendirmesi
Morphinum : Morfin
Vitaminum : Vitamin
......ist Tıbbın herhangi bir
alanında uzman olan kişi
Pediatrist : Çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanı
Psikiyatrist : Ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanı
......itis İltihap tanımlanmasında
kullanılır
Meningitis : Menenjit (beyin zarı iltihabı)
Sinusitis : Sinüzit, (sinus iltihabı)
Nephritis : Böbrek iltihabı
......oma Genellikle
tümörlerin adlandırılması
bazen de hastalıkları
tanımlanmada kullanılır
Carcinoma : Karsinom, kötü huylu kanser
Adenoma : Bez epitelinden gelişen iyi huylu tümör
Syndrome : Sendrom, belli belirtilerin bir arada
ortaya çıktığı hastalık durumu
......osis Gelişen hastalık,
bulaşıcı etken yada
hasta şikayetini tanımlar
Siderosis : Kanda aşırı demir bulunması
Tuberculosis : Tüberkuloz, verem hastalığı
Cyanosis : Siyanoz, morarma

Kaynaştırma Ünlüsü : Sıklıkla kaynaştırma ünlüsü o harfidir. Bazen a , e , i gibi harflerde bu görevi yerine getirir. Kaynaştırma ünlüsünün görevi kök sözcüğü son eke bağlamaktır.


Tıbbi Terimlerin Temel Yapılarına Verilebilecek Bazı Örnekler
Kök : Dermis ( Deri ) - Vas ( Damar ) - Splen ( Dalak )
Ön Ek + Kök
Epidermis ( Deri üstü )
Kök + Son Ek
Dermaitis ( Deri iltihabı )
Kök + Kaynaştırma Ünlüsü + Son Ek
Splenomegaly ( Dalak büyümesi )
Kök + Kaynaştırma Ünlüsü + Kök + Son Ek
Laryngopharyngitis ( Gırtlak ve yutak iltihabı )
Kök + Kaynaştırma Ünlüsü + Kök + Kaynaştırma Ünlüsü + Son Ek
Cardiomyopathy ( Kalp kası hastalığı )
Ön Ek + Kök + Son Ek
Pansinusitis ( Bütün sinüslerin iltihaplanması )
Ön Ek + Son Ek
Endoscope

Küçültme İfade Eden Son Ekler ( ......culus , ......culum Gibi )
Kelime Kelime-Küçültme Eki
Canalis : Kanal Canalicus : Kanalcık
Bronchus : Bronş Bronculus : Bronşcuk
Cerebrum : Beyin Cerebellum : Beyincik
Nodul : Yumru Nodulus : Yumrucuklar

Derecelendirme İfade Eden Ön Ekler
Ön Ek Anlamı Örnek
Super...... Çok fazla, aşırı Supernutrition : Aşırı beslenme
Hyper...... Yüksek, Fazla Hypercalcemia : Kan kalsiyumunun çok artması
Hypo...... Düşük, az Hypoventilasyon : Akciğerlere giren hava miktarının azalması
Olig......
Oligo......
Az, biraz,
bir şeyin eksikliği
Oliguria : İdrar miktarının azalması
Oligospermi : Sperm sayısının azalması
Ön Ek Anlamı Örnek
Mega...... Çok büyük, aşırı büyük Megamesane : İdrar kesesinin aşırı büyük olması
Macro...... Normalden büyük Makrosefali : Kafanın normalden büyük olması
Mikro...... Normalden küçük Mikrocerrahi : Çokküçük yapılara cerrahi uygulanması
Ön Ek Anlamı Örnek
Pan...... Hepsi, tümü, tamamı Pansitopeni : Tüm kan hücrelerinde azalma
İzo...... Aynı, benzer İzogreft : Genetik olarak benzer doku özelliği gösteren kişilerden
alınan doku parçası
Neo...... Yeni Neonatal : Doğumdan sonraki bir haftalık dönem
Normo...... Normal Normovolemi : Kan hacminin normal olması
Pseudo...... Yalancı, taklit, sahte Pseudoparalysis : Yalancı felç

Tanısal İşlemler İçin Kullanılan Son Eklerin En Yaygın Olanları
Son Ek Anlamı Örnek
......grafi Radyolojik görüntüleme Myelografi : Omuriliğin radyolojik görüntülenmesi
......skopi Ayna tutma Laringoskopi : Gırtlağa ayna ile bakmak
......metri Ölçme Odiometri : İşitme ölçümü

Renklerle İlgili Ön Ekler
Ön Ek Anlamı Örnek
Eritr...... Kırmızı Eritrosit : Kırmızı kan hücresi
Glok...... Gri Glokom : Göz tansiyonu (gözde grileşme vardır)
Klor...... Yeşil Kloroma : Yeşil Tümör
Lökosit...... Beyaz Lökosit : Beyaz kan hücresi
Melan...... Siyah Melanin : Koyu renk veren pigment
Siro......
Ksant......
Sarı Siroz : Gözlerde ve cilt üzerinde sarılık (sarı renk) oluşturan
bir karaciğer hastalığı
Ksantoma : Deride oluşan sarı renkli kabarıklık
Siyan...... Mavi Siyanoz : Oksijen eksikliğine bağlı mavi renk olması, morarma

Olumsuzluk Veren Ön Ekler
Ön Ek Anlamı Örnek
a......
an......
Yok, eksik Aplazi : Gelişim eksikliği
Anizokori : Eşit büyüklükte olmayan
Anti...... Karşıt Antidot : Zehire karşı koruyucu ilaç
Kontra...... Karşı Kontralateral : Karşı taraf, karşı yan
De...... Aşağı, kayıp Detoksifikasyon : Zehirin uzaklaştırılması
Dis (dez)...... Yok, uzaklaştırma Disinfeksiyon : Patojen organizmayı uzaklaştırmak
İm (em)......
İn (en)......
İr......
Un......
Olumsuz İmpotans : İktidarsızlık, güçsüzlük
İnkontinans : Akışı durdurma,kontrolü bozuk
İrreversible : Geriye dönüşü olmayan
Unconscious : Bilinçsiz, hissisz
Ob...... Karşı, aykırı, ters Obstruksiyon : Engel, tıkama

Zaman ve Yön Gösteren Ön Ekler
Ön Ek Anlamı Örnek
Ab...... Uzaklaşmak Abdüksiyon : Orta hattan uzaklaşmak
Ad...... Yaklaşmak, yakınlaşmak Addüksiyon : Orta hatta yaklaşmak
Ante......
Pre......
Pro......
Ön, önce, öncesinde Antenatal : Doğumdan önce
Prenatal : Doğumdan önce
Profilaksi : Hastalıktan önce önlem almak
Post...... Sonrasında Postnatal : Doğum sonrasında
Peri...... Çevresinde, etrafında,
sırasında
Periodontal : Diş çevresinde, dişi saran
Perinatal : Doğum sırasında
Epi...... Üstü, üstünde Epidermal : Deri üstü, deri üstünde bulunan
Sub...... Altı, altında Subdermal : Derialtı, deri altında bulunan
Dorso...... Sırtı, sırtında, sırta Dorsotorsion : Sırta dönme, geri dönme
Latero...... Yanı, yanında, yana Laterotorsion : Yana dönme
Dia......
Per......
Trans......
Bir şeyden geçerek Dializ : Zardan geçerek temizlenmek
Perkütan : Deriden geçerek
Transfüzyon : Damar içine vermek
Dekstr......
Dekstro......
Sağ Dekstrokardi : Kalbin vücudun sağ tarafında olması
Lev......
Levo......
Sinistr......
Sinistra......
Sol Sinistramanuel : Sol elini kullanan
Ek......
Ekto......
Eks......
Ekstra......
Ekstro......
Dış, dışa, dıştaki, dışında Ekkondroma : Kıkırdak tümörü, kemikte çıkıntı yapan
Ektopik böbrek : Normal yerinin dışında yer alan böbrek
Ekspirasyon : Nefesi dışa verme
Ekstracerebral : Beyin dışında
En......
End......
Endo......
in......
İç, içe, içteki, içinde Ensefalopati : Beyin dokusunu etkileyen ve özgün olmayan
herhangi bir patolojik değişim
Endocellular : Hücre içinde
İnhale : İçine çekmek, soluk almak

Anatomik Yönler
Kelime Anlamı
Kranial Kafatasına ait, kafa tarafı
Kaudal Kuyruğa (alta) ait, kuruk tarafı (alt taraf)
Kranio-Kaudal Kafadan kuyruğa (alta) doğru
Kaudo-Kranial Kuyruktan (alttan) başa doğru
Anterior Ön, ön tarafta olan
Posterior Arka, arka tarafta olan
Superior Üst, üst tarafta olan
İnferior Alt, alt tarafta olan
Dekster Sağ, sağ tarafta olan
Sinister Sol, sol tarafta olan
Median Orta, ortada bulunan
İntermedius İki oluşum arasında
Ventral Önde, ön tarafta, karın tarafında, karına ait
Dorsal Arkada, arka tarafta, sırt tarafında, sırta ait
Lateral Dış, dış tarafta olan, orta hatta uzak olan, dış yan
Medial İç, iç tarafta olan, orta hatta yakın olan
Santral Merkez, merkezde bulunan
Distal
Perifer
Merkez ya da gövdeye uzak olan
Proksimal Merkez ya da gövdeye yakın olan
İnternus İç
Eksternus Dış
Horizontal Yatay
Vertikal Dikey
Transvers Enine (vücudu yukarı-aşağı şeklinde parçalara ayırır)
Sagital Dikine (vücudu sağ-sol şeklinde parçalara ayırır)
Superfacialis Yüzeysel
Profundus Derin
Apeks
Apikal
Tepe, üst kısım
Basis
Bazal
Taban, alt kısım

Anatomik Planlar ( Düzlemler )
Plan ( Düzlem ) Anlamı
1 Transvers Plan
Aksiyal Plan
Horizontal Plan
Vücudu üst-alt şeklinde ortadan ikiye ayıran plandır
2 Median Plan
Sagittal Plan
Vertikal Plan
Vücudu sağ-sol şeklinde ortadan ikiye ayıran plandır
3 Frontal Plan
Koronal Plan
Vücudu ön-arka şeklinde ortadan ikiye ayıran plandır

Tıbbi Terimlerin Tekil ve Çoğul Durumları
Tekil İken
Terimin Sonu
Çoğul İken
Terimin Sonu
Örnek
Terimin Tekil Hali
Örnek
Terimin Çoğul Hali
......a ......ae Vertebra Vertebrae
......on ......a Ganglion Ganglia
......um ......a Ovum Ova
......us ......i Fungus Fungi
......en ......ina Foramen Foramina
......is ......es Dentalis Dentales
......eks ......ices Apeks Apices
......iks ......ices Serviks Services

Tıpta Kullanılan Akronimler ( Kısaltmalar )
Tıpta kullanılan bazı isimler birden fazla terimle ifade edilmektedir.
Yazım açısından kısaltmak ve daha kolay okunur hale getirmek amacıyla
böyle isimler çoğunlukla birkaç harfi birleştirilerek okunup yazılırlar.
Akronim Anlamı ( Uzun Hali )
AB Antibody : Antikor
BOS Beyin Omurilik Sıvısı
BT Bilgisayarlı Tomografi
CA Cancer : Kanser
CV Cardiovasculer : Kardiyovasküler (Kalp Damar Sistemi)
DM Diabetes Mellitus (Şeker Hastalığı)
EKG Elektrokardiografi
HB Hemoglobin
HCT Hematocrit : Hematokrit
İA İntraarteriyel (Arter İçi - Atar Damar İçi)
İM İntramüsküler (Kas İçi)
İV İntravenöz (Ven İçi - Toplar Damar İçi)
İVP İntravenöz Pyelografi
KOAH Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı
LİG Ligamentum (Bağ)
MR
MRG
Manyetik Rezonans
Manyetik Rezonans Görüntüleme
RBC Red Blood Cell : Kırmızı Kan Hücresi (Alyuvar-Eritrosit) Sayısı
TBC Tuberculosis : Tüberküloz
TİT Tam İdrar Tetkiki
US
USG
Ultrason
Ultrasonografi
UV Ultraviole
VKİ Vücut Kitle İndeksi